Luisteren met je hart?

Onlangs ben ik gestart met de leergang 'Procesbegeleiden voor teamcoaches' bij de School voor Procesbegeleiden. Een belangrijke drijfveer voor mij is om mijzelf verder te ontwikkelen.Waarom vind ik dat zo belangrijk? In mijn werk ben ik zelf het instrument, en dat instrument vraagt aandacht en oefening om goed te kunnen coachen of trainen. Mij openstellen voor nieuwe ontwikkelingen, inzichten en onderwerpen helpt mij om kritisch te kijken naar mijzelf en de diensten die ik lever. Gevoed worden door anderen is daarbij helpend; opgedane inzichten en vaardigheden neem ik mee en vertaal ik naar concrete interventies.

De leergang helpt mij om nieuwe vaardigheden te leren en bestaande vaardigheden aan te scherpen. En over een van die vaardigheden wil ik het hebben: luisteren. Een op het oog basale vaardigheid. Want: luisteren doen we toch allemaal? Wanneer je met iemand in gesprek bent, dan luister je toch? Ja, daar is weinig tegenin te brengen. En toch blijkt luisteren niet altijd eenvoudig. Wat gebeurt er bijvoorbeeld bij jou als je in een overleg zit, het agendapunt bijna is afgerond en iemand zegt: “Ja, maar…” en dat is niet de eerste keer. Of wanneer je zelf een overleg moet voorzitten en ideeën verzamelt over de herinrichting van de afdeling. Iedereen heeft er een mening over, en van sommigen weet je al dat er veel weerstand is. In hoeverre lukt het jou in zulke situaties om onbevooroordeeld te luisteren?

In de leergang oefenden we op een gegeven moment een vaardigheid waarin luisteren een belangrijk onderdeel is. Nu kan ik zeggen dat dit in de hele opleiding van groot belang is, maar in deze oefening werd een extra laag toegevoegd aan luisteren. Die extra laag bestaat uit een eenvoudige vraag: “Wat raakt jou in het verhaal van de ander?”

Wat heeft deze vraag te maken met verdieping in luisteren? Stel je voor dat je een overleg met jouw team voorzit. Op de agenda staat het maken van afspraken over het wel of niet op locatie aanwezig zijn bij teamvergaderingen. Je weet dat er veel verschillende meningen zijn en verwacht dat dit punt veel beroering zal geven. In plaats van het agendapunt te introduceren en af te wachten wie als eerste reageert waarna de discussie meteen losbarst, ga je het reactieproces begeleiden. De eerste stap is dat je reacties vraagt zonder dat er direct op elkaar gereageerd mag worden. Je wilt dat ieders stem gehoord wordt. Zo ontstaat er eerst een inventarisatie van wat iedereen denkt en voelt. Omdat mensen nog niet op elkaar mogen reageren, help je hen om te luisteren en niet meteen te reageren vanuit zelfrechtvaardiging. Als voorzitter is dit spannend, omdat je strak moet sturen. Jij mag doorvragen als een inbreng niet helder is. Wanneer ieders stem is gehoord, geef je samenvattend en feitelijk weer wat er gezegd is, recht doend aan alle geluiden. Dan stel je niet de vraag om op elkaar te reageren, maar de vraag: “Wat heeft jou geraakt in de reacties van je collega’s?”

En dit vind ik zo’n krachtige vraag, omdat je mensen uitnodigt om niet alleen aan te horen wat de ander zegt, maar ook te reflecteren op wat het met hen doet. Door ieders stem te horen, worden soms vanzelf aannames ontkracht. Die collega die altijd zo aandringt op hybride overleg blijkt bijvoorbeeld mantelzorger te zijn en redt het niet om alles op tijd af te krijgen wanneer hij steeds op locatie moet zijn voor vergaderingen.

De vraag kan leiden tot meer begrip en helpt in ieder geval om niet alleen te luisteren, maar ook stil te staan bij wat het met jou doet. Zo krijgt luisteren een extra laag: luisteren met je hart.

Zoals gezegd: deze vraag kwam naar voren in een oefening binnen de leergang, gericht op een specifieke vaardigheid. Maar de vraag die mij daarin raakte, is op zoveel manieren toepasbaar. En juist dit soort inzichten doe ik op door mijzelf te blijven ontwikkelen. Daarom doe ik dat graag, zodat ik mijn werkzaamheden als coach, trainer en onderwijsadviseur nog beter kan uitvoeren.